Słownik pojęć zdrowia psychicznego

Terapeuta

Terapeuta (psychoterapeuta) to specjalista prowadzący psychoterapię, po ukończeniu wieloletniego, certyfikowanego szkolenia w wybranym nurcie terapeutycznym. To odrębny zawód od psychologa i psychiatry, choć wymagania bazowe często się pokrywają.

Depresja

Depresja (zaburzenie depresyjne) to zaburzenie nastroju charakteryzujące się utrzymującym się obniżonym nastrojem, utratą zainteresowań i zdolności do odczuwania przyjemności oraz obniżoną energią, trwające co najmniej dwa tygodnie.

Dystymia

Dystymia (przetrwałe zaburzenie depresyjne) to przewlekła, łagodniejsza niż epizod dużej depresji, ale długotrwała forma obniżonego nastroju, utrzymująca się przez co najmniej dwa lata.

Fobia

Fobia to intensywny, nieproporcjonalny do rzeczywistego zagrożenia lęk przed konkretnym obiektem lub sytuacją (np. wysokością, pająkami, przestrzenią zamkniętą), prowadzący do unikania i znacznego dyskomfortu.

Lęk

Lęk to naturalna reakcja emocjonalna na zagrożenie, która staje się zaburzeniem, gdy pojawia się nadmiernie, bez wyraźnej przyczyny i utrudnia codzienne funkcjonowanie — jak w zaburzeniu lękowym uogólnionym (GAD).

Mania

Mania to epizod choroby afektywnej dwubiegunowej charakteryzujący się nadmiernie podwyższonym nastrojem, wzmożoną energią, przyspieszonym myśleniem i mową oraz zmniejszoną potrzebą snu, trwający co najmniej tydzień.

Nerwica

Nerwica to potoczne, historyczne określenie zaburzeń lękowych i związanych ze stresem — we współczesnej klasyfikacji DSM-5 i ICD-11 termin ten został zastąpiony bardziej precyzyjnymi kategoriami, np. zaburzeniem lękowym uogólnionym czy zaburzeniem obsesyjno-kompulsyjnym.

Psychoza

Psychoza to stan, w którym dochodzi do zaburzenia kontaktu z rzeczywistością — obejmujący urojenia, omamy (np. słuchowe) oraz zdezorganizowane myślenie. Może wystąpić m.in. w przebiegu schizofrenii, choroby afektywnej dwubiegunowej lub epizodycznie.

PTSD

PTSD (zespół stresu pourazowego) to zaburzenie, które może rozwinąć się po doświadczeniu traumatycznego wydarzenia — objawia się m.in. natrętnymi wspomnieniami, unikaniem, nadmierną czujnością i zaburzeniami snu.

Uzależnienie

Uzależnienie to przewlekłe zaburzenie charakteryzujące się utratą kontroli nad używaniem substancji (np. alkoholu, narkotyków) lub wykonywaniem czynności (np. hazard), pomimo negatywnych konsekwencji zdrowotnych i społecznych.

CBT (terapia poznawczo-behawioralna)

CBT (Cognitive Behavioral Therapy) to nurt psychoterapii skupiony na identyfikowaniu i zmianie niekorzystnych wzorców myślenia oraz zachowania. Ma jedno z najlepiej udokumentowanych naukowo zastosowań w leczeniu depresji, zaburzeń lękowych i PTSD.

Psychoterapia

Psychoterapia to metoda leczenia zaburzeń psychicznych i wsparcia w trudnościach emocjonalnych oparta na rozmowie i relacji terapeutycznej między pacjentem a wykwalifikowanym psychoterapeutą. Istnieje wiele nurtów, m.in. poznawczo-behawioralny, psychodynamiczny i systemowy.

Superwizja

Superwizja to regularna, ustrukturyzowana konsultacja pracy terapeuty z bardziej doświadczonym superwizorem, mająca na celu podnoszenie jakości i bezpieczeństwa prowadzonej terapii. Certyfikowani psychoterapeuci mają obowiązek stałej superwizji.

Kryzys psychiczny

Kryzys psychiczny to stan nagłego, nasilonego cierpienia psychicznego, w którym dotychczasowe sposoby radzenia sobie przestają wystarczać — może obejmować myśli samobójcze i wymaga szybkiej reakcji, np. kontaktu z telefonem zaufania (116 123) lub SOR.

Orzeczenie o niepełnosprawności

Orzeczenie o niepełnosprawności to dokument wydawany przez zespół orzekający, potwierdzający ograniczenia w funkcjonowaniu wynikające ze stanu zdrowia psychicznego, uprawniający m.in. do ulg, świadczeń i dostosowań w pracy lub szkole.